Jak faktycznie wygląda sytuacja z jakością powietrza w gminie Niepołomice? Prezentujemy istotne działania, liczby oraz dane statystyczne.

Gmina Niepołomice, podobnie jak inne polskie samorządy, boryka się z problemem zanieczyszczenia powietrza. Szacuje się, że zła jakość powietrza i szkodliwe pyły, którymi oddychamy przyczyniają się do ponad 40 tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie.

Walkę o dobrą jakość powietrza wygrać można tylko wspólnie, korzystając z rozwiązań ustawowych, pieniędzy z budżetu państwa, zmiany polityki energetycznej z tej opartej na węglu w stronę energii odnawialnej i niskoemisyjnej, a także kupując dobrej jakości węgiel lub zmieniając piec.

Stacje monitoringu jakości powietrza montowane były przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w uzgodnieniu z niektórymi gminami. Nie wszystkie samorządy (w tym żadna inna gmina z Powiatu Wielickiego) zdecydowały się na montaż takiego urządzenia na swoim terenie. Dzięki temu nie figurują w słynnym zestawieniu najbardziej zanieczyszczonych miast w Europie. Ale rozbicie termometru nie powoduje, że znika gorączka. Problem istnieje w wielu miejscach.

Dzięki pomiarom stacji WIOŚ mamy dokładną wiedzę o skali zjawiska. Metoda referencyjna (wagowa) wykorzystywana w stacji przy ul. 3 Maja – wbrew powszechnej opinii – potwierdza poprawę jakości powietrza w Niepołomicach. Wynika to z badania średniego stężenia zanieczyszczeń z dziewięciu miesięcy 2018 r.

Nawet pobieżna analiza wskazań czujników Airly, zamontowanych przez gminę w 2017 roku, wskazuje, że nie ma związku pomiędzy ilością przedsiębiorstw, a pogorszeniem jakości powietrza. Co więcej – na terenie Niepołomickiej Strefy Inwestycyjnej powietrze jest czystsze niż gdzie indziej.

Przedsiębiorstwa działające w strefach inwestycyjnych to nowoczesne obiekty, których budowa wymaga spełnienia większej ilości bardziej restrykcyjnych norm, niż to ma miejsce w przypadku budowy domu jednorodzinnego. Te budynki w przeważającej większości są ogrzewane gazem i nie powodują emisji szkodliwych substancji. Na etapie realizacji inwestycji przeprowadzana jest ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, a następnie przedsiębiorstwo kontrolowane jest przez WIOŚ w Krakowie (kontrole interwencyjne i systemowe).

W przypadku zakładów powstałych przed wprowadzeniem bardziej restrykcyjnych przepisów ochrony środowiska, wprowadziliśmy kontrole palenisk. Pozwoliły one wykryć jeden obiekt przemysłowy, w którym współspalane były odpady. Właściciel otrzymał mandat.

Gmina Niepołomice była pomysłodawcą oraz liderem projektu Instalacja Systemów Energii Odnawialnej (…) na budynkach użyteczności publicznej oraz domach prywatnych.

Pod tym tytułem kryje się projekt popularnie zwany „programem solarnym”, dzięki któremu mieszkańcy mogli otrzymać blisko 70% dopłaty do zestawów solarnych do ogrzewania wody użytkowej, współfinansowanych przez Szwajcarsko-Polski Program Współpracy.

Prace nad realizacją projektu trwały 8 lat. W ramach przedsięwzięcia na terenie wszystkich samorządów biorących w nim udział zamontowano ponad 4 tysiące instalacji solarnych, w tym 660 u nas. Cały projekt pochłonął około 85 milionów złotych.

Projekt solarny w Niepołomicach to 660 instalacji solarnych na domach prywatnych i urządzenia na budynkach użyteczności publicznej. Zamontowaliśmy 32 urządzenia solarne, dwie pompy ciepła i 20 układów fotowoltaicznych na budynkach publicznych. Łącznie 40 budynków publicznych poddano termomodernizacji: szkół, domów kultury czy obiektów OSP.

Wszystkie te inwestycje bez wątpienia wpłynęły na poprawę jakości powietrza i pozwoliły ograniczyć emisję spalin do atmosfery.

Po projekcie solarnym w niedługim czasie rozpoczniemy realizację projektu “Ekopartnerzy na rzecz słonecznej energii małopolski” w ramach którego zamontowanych będzie 320 instalacji fotowoltaicznych na budynkach prywatnych.

Straż Miejska prowadzi rutynowe kontrole i reaguje na zgłoszenia telefoniczne oraz przesłane za pośrednictwem aplikacji Złap Smoga.

Od listopada 2016r. do marca 2019 przeprowadzono ok. 1000 kontroli, 307 w samym 2018, a w 2019 roku – 165. Od listopada 2016, do marca 2019 wystawiono 27 mandatów na łączną kwotę 4850 zł., a jedna sprawa trafiła do sądu, w którym po pobraniu i przebadaniu próbki popiołu udowodniono palenie odpadami.

Straż Miejska dysponuje urządzeniami do pobrania popiołu z palenisk oraz do mierzenia wilgotności drewna opałowego. Posiadamy także umowę z Instytutem Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu na badanie pobranych podczas kontroli próbek.

W listopadzie 2018 roku wprowadzono ogólnokrajowe normy jakości węgla. Te normy są sprawdzane w punktach sprzedaży tego paliwa na terenie gminy Niepołomice. Również podczas kontroli posesji sprawdzane są certyfikaty jakości węgla. Pracownicy urzędu wraz ze strażą miejską kontrolowali składy węglą i informowali ich właścicieli o uchwale antysmogowej.

Wciąż jednak istnieje wiele miejsc – w tym ogłaszanych w Internecie – w których można kupić paliwo wątpliwej jakości.

 

Mając na uwadze edukowanie dzieci i młodzieży, gmina organizuje w szkołach lekcje nt. niskiej emisji i walki ze smogiem.

W ciągu ostatnich dwóch lat w takich lekcjach uczestniczyło ponad dwa tysiące uczniów. Organizujemy także spektakle dla przedszkolaków i grup najmłodszych. Dla młodzieży organizowane są konferencje klimatyczne, konkursy oraz gry terenowe “Stop niskiej emisji”. Dla osób dorosłych zorganizowano spotkania o tematyce ochrony powietrza.

Smog głównie powodują piece na węgiel. Jeśli jednak z różnych powodów nie możemy zrezygnować ze stosowania takiego rodzaju paliwa, to zadbajmy o zmniejszenie emisji spalin poprzez kupowanie węgla dobrej jakości i odpowiednie jego spalanie. Urząd Miasta wspólnie ze specjalistami z serwisu CzysteOgrzewanie.pl organizował pokazy palenia węglem techniką górnego spalania. Film prezentujący tą technikę dostępny jest na gminnym serwisie video – www.vimeo.com/246400387

Zgodnie z badaniami “Jak Polacy radzą sobie ze smogiem?” Polacy dość trafnie identyfikują główne przyczyny smogu w naszym kraju. Większość jest zdania, że zanieczyszczenie powietrza jest w głównej mierze efektem spalin pochodzących z kotłów i pieców w gospodarstwach domowych.

Zgodnie z tymi badaniami, w makroregionie południowym, do którego zalicza się Małopolska, jest najwyższy w kraju odsetek osób świadomych problemu zanieczyszczenia powietrza – twierdzi tak 38% ankietowanych. Jednocześnie siedmiu na dziesięciu Polaków uważa, że ich styl życia ma wpływ na środowisko naturalne, którego stan jest sumą działań wszystkich ludzi. Niemal jedna czwarta sądzi, że działania jednej osoby nic w tym kontekście nie znaczą.

Jednym z priorytetów Urzędu Miasta oraz organizacji społecznych zaangażowanych w walkę o czystsze powietrze jest dotarcie z informacją o szkodliwości palenia w piecach. W ciągu ostatnich lat przygotowaliśmy tysiące ulotek, wiele artykułów prasowych, filmy, a nawet… listy do księży z terenu Gminy Niepołomice.

Drony mierzące skład dymu wydostającego się z komina to konstrukcje prototypowe. Nie da się ich kupić ‘w każdym sklepie z dronami’. Ich koszt jest wysoki zwłaszcza biorąc pod uwagę stopień ryzyka związanego z operowaniem takim urządzeniem. Warto przypomnieć sytuację, gdy w Krakowie wart 120 tysięcy złotych dron rozbił się podczas badania o komin budynku.

Na podstawie ich pomiaru nie można wystawić mandatu. Ten może być naliczony tylko w wyniku interwencji w budynku.

Czy to oznacza, że rezygnujemy z tego rodzaju rozwiązań? Nie. Monitorujemy projekt dronów w Katowicach, w przypadku zmian – czyli wprowadzenia certyfikacji pomiarów – będziemy rozważali wykorzystanie dronów do badań.

Budynki publiczne ogrzewane są gazem oraz w oparciu o odnawialne źródła energii – słońce i ciepło z pomp gruntowych. Dom Kultury w Ochmanowie został tak zmodernizowany, że jest w tym momencie budynkiem zeroemisyjnym. Ostatni piec na drewno wymieniony będzie w 2019 roku.

Gmina Niepołomice uzyskała pieniądze zewnętrzne na wymianę 263 pieców w domach prywatnych. Wszystkie te środki zostały już rozdysponowane. Na kolejny rok otrzymaliśmy dofinansowanie, które pozwoli wymienić ich około 270. Prace realizowane są sukcesywnie w granicach maksymalnych możliwości finansowych. Faktem jest, iż wciąż jest to kropla w morzu potrzeb. Szacuje się, że ‘kopciuchów’ w naszej gminie jest około 2 tyś., a nowe wciąż powstają. To oznacza, że walka o czyste powietrza trwać będzie jeszcze wiele lat.

Informacja o wymianie pieców jest dostępna, a o dużym zainteresowaniu nią świadczy fakt zapisów na listy rezerwowe.

Kopalnia wiedzy na temat dofinansowań i możliwych ulg w przypadku inwestycji w ekologiczne źródło ciepła dostępna jest pod adresem www.powietrze.malopolska.pl/dofinansowanie/

 

Źródła emisji są dobrze zidentyfikowane. Głównym źródłem pyłu PM10 w powietrzu jest emisja ze spalania w indywidualnych systemach grzewczych paliw stałych takich jak węgiel, drewno i biomasa. Niska emisja odpowiada za większość zanieczyszczenia powietrza (około połowy pyłu zawieszonego PM2,5 i PM10 i niemal 90% benzopirenu). Niewielki procent zanieczyszczenia generowany jest przez samochody, w tym przez te z silnikiem diesla i wyciętym filtrem cząstek stałych. Jednocześnie warto mieć świadomość, że w wielu ogłoszeniach o sprzedaży samochodów napędzanych silnikami diesla, informacja o wyciętym filtrze podawana jest jako atut pojazdu.

Z artykułem, w którym omówiono wpływ poszczególnych źródeł zanieczyszczenia na jakość powietrza można się zapoznać tutaj.

Zgodnie z badaniami CBOS, dwie piąte Polaków nie zgodziłoby się na jakiekolwiek podwyżki opłat ogrzewania, aby poprawić jakość powietrza. 30% ogółu zaakceptowałaby je, jeśli wzrost kosztów wahałby się od 10% do 15%. Czasami koszty ogrzewania gazem są wyższe, ale ta różnica się zmniejsza. Jak powiedział minister energii Krzysztof Tchórzewski: od ponad dwóch lat ceny gazu ziemnego dla odbiorców końcowych spadły o 11 proc. W wielu przypadkach koszty ogrzewania gazem pozostają na tym samych poziomie co w przypadku ogrzewania węglem. Niezaprzeczalną przewagą kotła gazowego nad kotłem węglowym poza efektem ekologicznym jest bezobsługowość tego pierwszego.

Komunikat z badań CBOS pt. „Jak Polacy radzą sobie ze smogiem?” dostępny jest tutaj.

Zgodnie z zapisami uchwały antysmogowej na terenie Krakowa, od 1 września 2019 roku, w instalacjach spalania paliw będzie można stosować tylko gaz ziemny lub lekki olej opałowy.

Uchwała dla województwa małopolskiego nie zakazuje wykorzystywania paliw stałych na terenie Gminy Niepołomice.

Zgodnie z zapisami uchwały antysmogowej dla województwa małopolskiego do końca 2022 roku konieczna jest wymiana kotłów na węgiel lub drewno, które nie spełniają żadnych norm emisyjnych (popularne “kopciuchy”).

Do końca 2026 roku trzeba wymienić kotły, które spełniają chociaż podstawowe wymagania emisyjne, czyli posiadają klasę 3 lub klasę 4 według normy PN-EN 303-5:2012.
Kotły spełniające wymagania klasy 5 według normy PN-EN 303-5:2012, które były eksploatowane przed 1 lipca 2017 roku, mogą być użytkowane do końca swojej żywotności.